Vì sao một meme về Mao Trạch Đông biến thành khủng hoảng ở Trung Quốc với Mbappé, Real Madrid và La Liga

Điều gì đã xảy ra trong vụ Mbappé ở Trung Quốc?

Cuối tháng 10 năm 2026, Kylian Mbappé trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng thương mại và truyền thông ở Trung Quốc. Một đoạn clip hậu trường từ chương trình trò chuyện người Pháp The Bridge, quay vào tháng 4, lan truyền mạnh sau khi được đăng vào thứ Hai. Trong clip, Mbappé cười trước một meme ghép khuôn mặt anh lên một nhân vật mà các báo mô tả là Mao Trạch Đông, và gọi nhân vật đó là “một nhà độc tài Trung Quốc” ^[3]. Clip hiện đã bị gỡ xuống ^[2].

Đến thứ Ba, ba công ty Trung Quốc đã chấm dứt hợp tác với anh, và đài truyền hình nhà nước đã tạm ngừng phát sóng ^[1][3]. Mbappé xin lỗi trong một tuyên bố, nói rằng bình luận của anh “thiếu cân nhắc” và đã làm tổn thương nhiều người ở Trung Quốc ^[1].

Những thương hiệu và đài truyền hình nào cắt quan hệ?

Công ty nước giải khát Dongpeng Beverage, hãng sữa Mengniu và hãng phô mai Milkground đều chấm dứt hợp tác với anh ^[1][3]. Dongpeng nói họ “kiên quyết phản đối” những hành vi xúc phạm tình cảm dân tộc và áp dụng chính sách không khoan nhượng với các hành vi đó ^[1]. Mengniu, nhà sản xuất sữa lớn nhất Trung Quốc, dùng lời lẽ tương tự ^[1].

Tập đoàn Truyền thông Trung Quốc (China Media Group) cho biết họ đã tạm ngừng phát sóng các trận La Liga và các trận có sự góp mặt của Mbappé, đồng thời gỡ quảng cáo của anh ^[1]. Khuôn mặt anh từng xuất hiện trong quảng cáo khắp Trung Quốc, từ ga tàu điện ngầm đến bên trong thang máy ^[1]. Trước khi xảy ra vụ việc, anh được người hâm mộ Trung Quốc yêu mến rộng rãi và có hàng triệu người theo dõi trên mạng xã hội Trung Quốc ^[2].

Mbappé đã nói gì trong lời xin lỗi?

Mbappé đăng tuyên bố trên các tài khoản mạng xã hội của mình vào thứ Ba, bằng tiếng Pháp, tiếng Quan Thoại và tiếng Anh ^[2]. Anh nói mình đã “phản ứng với hình ảnh của chính mình” trong buổi phỏng vấn, và viết: “Tôi xin lỗi tất cả những ai bị lời nói của tôi làm tổn thương” ^[2]. Anh cũng nói điều đó “hoàn toàn không phải là ý của tôi” và tỏ lòng “kính trọng sâu sắc đối với người dân Trung Quốc và lịch sử của họ” ^[2].

Bộ Ngoại giao Trung Quốc, qua phát ngôn viên Quách Gia Côn, cho biết Bắc Kinh sẽ xem xét nghiêm túc lời xin lỗi. Nguyên văn phát biểu là “Chúng tôi xem xét nghiêm túc lời xin lỗi mà cá nhân liên quan đã đưa ra” ^[2]. Tuyên bố này không làm dịu sự giận dữ trên mạng xã hội Trung Quốc, theo phóng sự của Al Jazeera ^[2].

Mạng xã hội đã đẩy nhanh vụ việc như thế nào?

Phản ứng lan qua các nền tảng Trung Quốc khá nhanh, và mỗi nền tảng xử lý theo cách riêng. Có ba điểm đáng chú ý.

• Xu hướng: thông báo của Dongpeng trở thành chủ đề thịnh hành nhất trên Weibo, và cụm từ “Người hâm mộ bóng đá tẩy chay Mbappé” cũng nằm trong danh sách xu hướng ^[1].
• Hành động với tài khoản: Xiaohongshu đóng băng tài khoản của Mbappé, nơi anh có ít nhất một triệu người theo dõi, còn Weibo chặn người dùng theo dõi tài khoản này ^[2].
• Clip và meme: clip được quay vào tháng 4 nhưng đến được lượng khán giả lớn vào tháng 10. Người tạo meme xác nhận với ABC rằng hình ảnh được tạo bằng AI ^[3].

YouTube, Instagram và Reddit bị chặn ở Trung Quốc đại lục, và người dùng thường không thể truy cập các nền tảng này nếu không dùng VPN ^[3]. Trang thể thao Trung Quốc Dongqiudi cho biết họ sẽ không dịch lời phát biểu của Mbappé ^[3]. Một clip đơn lẻ vì vậy có thể lan qua hệ thống các ứng dụng nội địa, mỗi ứng dụng có quy tắc riêng, trước khi câu lạc bộ hay thương hiệu kịp lên tiếng.

Vì sao một meme lại trở thành vấn đề chính trị?

Châm biếm về Mao rất nhạy cảm ở Trung Quốc. Al Jazeera nhắc rằng Tây Tạng và Hong Kong “từng gây tranh cãi ở Trung Quốc và bị nhà tài trợ rút lui” ^[2]. Một câu đùa về nhà lãnh đạo sáng lập vì thế có sức nặng hơn nhiều so với một câu đùa về cầu thủ bóng đá, dù người nói không có ý làm tổn thương.

Trước đó, Mbappé đã quen với các meme độc tài. Trong một cuộc phỏng vấn tháng 9 với France Football, anh thừa nhận sự hài hước của các meme do AI tạo, mô tả anh như một nhà độc tài, nhưng nói rằng anh không thích bị so sánh với những nhân vật đó ^[3]. Clip tháng 4 được quay trước cuộc phỏng vấn này. Trong đó, anh nói sẽ “dùng nó rất nhiều với bạn bè trên mạng” về meme khiến anh cười nhiều nhất ^[3].

Vì sao Real Madrid và La Liga cũng xin lỗi?

Real Madrid đưa ra lời xin lỗi riêng vào thứ Tư ^[2]. Tại một cửa hàng Adidas ở Sanlitun, Bắc Kinh, phóng viên AFP thấy áo đấu của Real Madrid vẫn được bán, nhưng không có chiếc nào mang tên Mbappé ^[2]. Chủ tịch La Liga Javier Tebas nói giải đấu “rất tiếc” về các bình luận, sau đó gặp đại sứ Trung Quốc tại Tây Ban Nha để “tìm giải pháp” cho sự việc ^[2]. Ông cũng nói Trung Quốc “là và sẽ tiếp tục là đối tác chiến lược của La Liga” ^[2].

Reuters đưa tin Tebas đang cân nhắc chuyến đi Trung Quốc để hạn chế nguy cơ thua lỗ tài chính lớn cho bóng đá Tây Ban Nha ^[2]. Lời xin lỗi vẫn chưa làm dịu tình hình. Al Jazeera đưa tin Mbappé vẫn gặp khó khăn trong việc xoa dịu sự giận dữ trên mạng xã hội Trung Quốc vào thứ Tư, dù đã xin lỗi ^[2].

Rủi ro thương mại giải thích vì sao câu lạc bộ và giải đấu hành động nhanh như vậy. Al Jazeera mô tả thị trường Trung Quốc là một thị trường sinh lợi lớn, và vụ việc cho thấy rủi ro mà vận động viên và thương hiệu phải đối mặt tại đây ^[2]. Với một cầu thủ có gương mặt được dùng để bán sản phẩm, rủi ro này vừa là tài chính vừa là uy tín.

Các đội thể thao nên rút ra điều gì?

Bài học chính là nội dung cũ có thể quay lại với một lượng khán giả mới. Cuộc phỏng vấn được quay vào tháng 4, còn cuộc khủng hoảng bùng lên vào cuối tháng 10 ^[3]. Các nhà tài trợ phản hồi bằng tuyên bố công khai nêu rõ hành vi bị phản đối, thay vì lặng lẽ rút lui ^[1].

Từ vụ việc này có hai việc nên làm. Một là xem lại các cuộc phỏng vấn cũ trước khi nội dung của cầu thủ được sử dụng ở thị trường nhạy cảm. Hai là chuẩn bị phương án phản hồi cho các nền tảng nơi clip có khả năng lan truyền, vì các ứng dụng Trung Quốc đã tác động trực tiếp lên tài khoản của Mbappé ^[2].

Chương trình The Bridge, nơi phát đoạn clip, cũng đã lên tiếng. Vào thứ Tư, chương trình xin lỗi và nói họ tiếc vì đoạn clip đã xúc phạm người dân ở Trung Quốc và các nơi khác ^[3].